Скопје, 18 август – Румен Радев, премиер на Република Бугарија, неодамна изјави дека ќе води активна, принципиелна и национално одговорна билатерална дипломатија со Република Северна Македонија. Владата предводена од него ги поддржува „добрососедските односи, но тие се поврзани со исполнување на преземените обврски и реална заштита на правата на Бугарите во Република Северна Македонија“. Но, прашањето што се поставува е колку има можности Радев да го реши ќор-сокакот со официјално Скопје, кога тој е познат како еден од политичарите кои беа најостри кон Северна Македонија, пишува „Журнал.мк“.
Бугарија ја поддржува Северна Македонија, но не и без услови
Приоритетите на надворешната политика на Бугарија вклучуваат и поддршка на добрососедските односи со Северна Македонија, но не без услови, туку преку исполнување на преземените обврски и вистинска заштита на правата на Бугарите во Република Северна Македонија. Во извештајот за првите 100 дена од владеењето на бугарскиот премиер Румен Радев, во делот што конкретно се однесува на односите меѓу официјална Софија и Скопје, се наведува дека овој приоритет треба да се реализира до мај 2030 година.
Во документот се наведува дека Бугарија го поддржува проширувањето како инструмент за стабилност во својот регион.
Истиот дел од програмата предвидува зајакнување на односите со земјите кандидати од Западен Балкан, односно Србија, Албанија, Косово, Црна Гора и Босна и Херцеговина, како и со Турција. Исто така, се предвидува продлабочување на стратешкото партнерство со Грција и Романија, развој на односите со Кипар и интензивирање на дијалогот со Хрватска.
Приоритетите на надворешната политика вклучуваат и продлабочување на билатералните односи со земјите членки на Европската Унија како средство за градење коалиции околу приоритетните европски прашања.
Може ли Радев да ги подобри односите со Скопје?
Политичката стабилизација во Софија може да понуди можност за преиспитување на односите меѓу Бугарија и Северна Македонија, кои се затегнати откако Софија стави вето на напредокот на Скопје во процесот на пристапување во ЕУ во 2020 година.
Сепак, се очекува Радев да продолжи да го поддржува барањето за уставни измени во Северна Македонија за вклучување на бугарското малцинство како непреговарачки предуслов за напредок на земјата на патот кон членство во ЕУ.
Бугарија инсистира Северна Македонија да го измени својот Устав за јасно да го вклучи бугарското малцинство како конститутивен народ во државата. Како последица на тоа, таа бара Северна Македонија да ги ревидира учебниците и јавните споменици за да се отстранат референците што Софија ги карактеризира како „антибугарски“.
Румен Радев ќе продолжи да има строг став кон Северна Македонија, „имајќи предвид дека како претседател инсистираше на вклучување на одредба за бугарското малцинство во Уставот на Северна Македонија“.
Затоа, компромис во процесот на билатералните односи можеби нема лесно да се предвиди, бидејќи во исто време треба да се спомене дека темата за бугарско-македонските односи недостасува во јавната и политичката дебата во Бугарија, за разлика од пред четири години кога беше во центарот на вниманието.
Ако техничките влади беа изговор и во Северна Македонија и во Бугарија за да не се ангажираат поинтензивно во билатералните прашања, сепак не се очекува под водство на Радев да има голема промена во билатералните односи, пишува „Журнал.мк“.
Со влијание од ЕУ, Радев може да ја ублажи ситуацијата
Сепак, со влијанието на Европската Унија и другите геополитички фактори, Радев може да биде најсоодветната личност за разговор и изнаоѓање решение.
Иако тој не беше директен креатор на проблемот, Радев придонесе за „зацврстување“ на односите и го наметна главниот услов за „Уставните измени“, кои сега го попречуваат патот на Северна Македонија кон членство во ЕУ.
Малку е веројатно дека Радев, сега од позиција на премиер, ќе има поинаков став, а и владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ во Северна Македонија не покажува подготвеност да продолжи со уставните измени без силни гаранции дека Бугарија нема да поставува нови пречки и вета во овој процес.
Сепак, секоја промена сама по себе е нова можност работите да се придвижат напред и да се надмине застојот, бидејќи кога од двете страни има влади што ја имаат довербата на мнозинството гласачи, тогаш и Радев и Мицкоски имаат кредибилитет да седнат и да разговараат. Тоа не значи дека веднаш може да се постигне решение, но двете страни имаат авторитет да го решат овој ќор-сокак.
Самата промена во пристапот на бугарската надворешна политика е позитивен сигнал дека Радев може да го промени ставот. Ако некогаш бил против проширувањето и наклонет кон односите со Русија, денес е против Русија и за проширувањето, дури поставувајќи ја 2030 година како рок, што кореспондира со политиката на ЕУ за проширување кон Западен Балкан. Пред сè, важно е што Радев има авторитет и капацитет да прифати каков било договор што би можел да се постигне меѓу двете страни, а тоа не е недостижно, пишува „Журнал.мк“.
