Србија има човечки, економски и административни ресурси кои би можеле да овозможат посилен демократски развој, но според анализата објавена од „Данас“, главниот проблем се наоѓа во начинот на кој функционираат институциите и во концентрацијата на политичката моќ.
Во центарот на анализата е претседателот на Србија, Александар Вучиќ, и политичкиот модел кој во земјата се гради повеќе од една деценија. Според авторот, институциите постепено станале зависни од опстанокот на актуелната власт, додека корупцијата не се појавува само како изолиран проблем, туку како дел од поширокиот начин на управување со државата.
Анализата се повикува на податоци од „Стандардната база на податоци за квалитетот на владеењето“ на Универзитетот во Гетеборг, во верзијата објавена во јануари 2026 година. Базата содржи меѓународно споредливи показатели, главно од 2022 година, а за дел од индикаторите се користени и податоци од соседни години.
Според изнесените податоци, Србија не е држава која нема потенцијал за развој. Напротив, земјата располага со образовано население, економски капацитети, административно искуство и инфраструктура. Сепак, проблемот е што овие ресурси не се претвораат во доволно силни и независни институции.
Корупцијата останува еден од најголемите проблеми
Еден од клучните делови на анализата се однесува на корупцијата.
Според Индексот на перцепција на корупцијата, Србија во 2022 година имала 36 од можни 100 поени. Во исто време, показателот на Светската банка за контрола на корупцијата имал негативна вредност од -0,485.
Авторот на анализата оценува дека овие резултати укажуваат на ограничена институционална способност за спречување злоупотреби на јавните функции и државните ресурси.
Во текстот се тврди дека политичката лојалност често има поголема тежина од стручноста, додека политичката заштита може да биде поважна од институционалната одговорност.
Како примери се наведуваат јавните договори, субвенциите и државните функции, за кои се оценува дека можат да создаваат политички зависности и да обезбедуваат поддршка.
Србија има институции, но прашањето е како функционираат
Показателот за ефективноста на Владата, според анализата, изнесува 0,179, додека квалитетот на регулативата е 0,089.
Иако вредностите се позитивни, авторот нагласува дека тоа само по себе не значи дека институциите функционираат целосно непристрасно.
Србија има администрација способна да подготвува закони, стратегии и политики и да ги спроведува одлуките на извршната власт. Но, според анализата, проблемот се појавува кога е потребно институциите да бидат независни од политичката моќ и правилата да важат еднакво за сите.
Токму тука се појавува еден од главните заклучоци на текстот – државата може да биде ефикасна во спроведувањето одлуки, но тоа не значи автоматски дека има добро и непристрасно управување.
Владеењето на правото со негативен резултат
Показателот за владеење на правото во Србија е наведен со вредност од -0,156, додека показателот за гласот на граѓаните и отчетноста на власта изнесува -0,283.
Според анализата, овие резултати се поврзуваат со проблеми во еднаквоста пред законот, независноста на судството, јавната контрола и можноста граѓаните реално да влијаат врз носењето одлуки.
Во текстот се тврди дека значаен дел од политичките одлуки се концентрираат во тесен круг, по што институциите ги формализираат и спроведуваат.
И демократските показатели покажуваат проблеми
Анализата се осврнува и на демократските индекси.
Индексот на либералната демократија за Србија е наведен со вредност од 0,260, додека индексот на изборната демократија изнесува 0,359, на скала до еден.
Се наведуваат и оценките на „Фридом хаус“, според кои политичките права се оценети со 4, а граѓанските слободи со 3, при што 1 претставува најдобра оценка.
Според авторот, фактот што изборите се одржуваат не значи дека политичките актери имаат еднакви услови за натпревар.
Особено внимание е посветено на медиумите. Во анализата се тврди дека провладините медиуми имаат значително влијание врз јавниот простор и дека дел од медиумите се користат за промоција на власта и дискредитација на нејзините критичари.
Довербата во институциите е ниска
Податоците наведени во текстот покажуваат и ниско ниво на доверба во повеќе институции.
Полицијата е оценета со 4,226, парламентот со 3,914, правниот систем со 3,263, политичарите со 2,171, а политичките партии со 2,109 од можни 10.
Ниту една од наведените институции не ја достигнува средината на скалата.
Според анализата, ова покажува дека проблемот не се однесува само на политичката конкуренција, туку и на односот на граѓаните кон институциите на системот.
Што всушност значи „му истекува рокот“?
Насловот на анализата дека на Вучиќ можеби му „истекол рокот“ не се однесува на неговата возраст или на истекот на конкретен мандат.
Станува збор за политичка оценка дека моделот на владеење заснован на силна концентрација на моќта сè потешко може да ги решава проблемите со институциите, корупцијата и довербата на граѓаните.
Според „Данас“, по повеќе од една деценија доминација на Вучиќ, повеќе не може целосно да се оправдуваат слабостите на системот со наследени проблеми. Во тој период власта имала доволно политичка моќ, парламентарно мнозинство и контрола врз државните ресурси за да спроведе сериозни институционални промени.
Наместо тоа, авторот оценува дека дел од постојните слабости се продлабочиле.
Затоа, клучното прашање што го поставува анализата не е само колку долго Вучиќ ќе остане на власт, туку дали политичкиот модел што го изгради може да продолжи да функционира без дополнително слабеење на институциите и довербата на граѓаните.
Текстот на „Данас“ на крајот заклучува дека владеење во кое законите се применуваат селективно, институциите се под политичко влијание, а границата меѓу државата и партијата станува сè помалку јасна, тешко може да се претставува како трајно решение за проблемите на Србија.
