Мрежата Бура-1516 (Storm-1516), која западните разузнавачки служби ја поврзуваат со руската воена разузнавачка служба креира видеа со длабока лажна содржина, фалсификувани новинарски материјали, генеративна вештачка интелигенција и мрежи на ботови, за да влијае врз јавното мислење во САД и земјите на ЕУ.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Кремљ ја интензивираше употребата на пропагандната мрежа „Бура-1516“ (Storm-1516) за мешање во претседателската изборна кампања во Франција. Според француските медиуми, кои се повикуваат на разузнавачките служби, руската дезинформациска структура започна информативна кампања против поранешниот премиер на Франција и еден од најверојатните кандидати за претседател, Едуар Филип. Поточно, на социјалните мрежи се шират измислени тврдења за неговата здравствена состојба, кои француските власти ги поврзуваат со активностите на мрежата „Бура-1516“. Според експертите, ваквите операции честопати одат надвор од поширокото внимание на јавноста бидејќи поединечните лажни вести брзо се негираат. Сепак, нивната вистинска цел не е да ги убедат граѓаните во одредени невистинити информации, туку да создадат атмосфера на недоверба, сомнеж и информативен хаос пред изборите.
Редовните претседателски избори во Франција ќе се одржат во април 2027 година. Актуелниот претседател Емануел Макрон нема да учествува на изборите поради уставната забрана за кандидирање за трет мандат. Едуар Филип ја објави својата намера да се кандидира за претседател во септември 2024 година. Тој моментално е градоначалник на Авр, додека во периодот од 2017 до 2020 година беше премиер на Франција. Во 2021 година ја основа партијата „Хоризонти“, која стана еден од клучните сојузници на претседателското мнозинство.
Мрежата „Бура-1516“, која западните разузнавачки служби ја поврзуваат со руската воена разузнавачка служба, претставува едно од главните средства на модерната информативна и психолошка војна на Кремљ против демократските држави. Користејќи инсценирани видеа, длабока лажна содржина, фалсификувани новинарски материјали, генеративна вештачка интелигенција и мрежи на ботови, таа систематски се стреми да влијае врз јавното мислење во Соединетите Американски Држави и земјите од Европската Унија. Претходно, активноста на оваа структура беше поврзана со обиди за мешање во изборните кампањи во САД, Германија и Унгарија, како и со спроведување на големи информативни операции на социјалните мрежи.
Дискредитирачката кампања на Едуар Филип покажува дека Москва ги смета демократските избори во земјите од Европската Унија за една од најважните цели на својата хибридна стратегија. Русија се стреми не само да води војна против Украина, туку во исто време да влијае врз внатрешните политички процеси на земјите што политички, финансиски и воено го поддржуваат Киев. Главната цел на ваквите операции не е да се убеди општеството во вистината на поединечните лажни информации, туку постепено да се поткопа довербата во државните институции, медиумите и самиот демократски изборен процес. Дури и брзо разоткриените дезинформации оставаат долготрајна информациска трага, ја продлабочуваат социјалната поларизација и создаваат услови за политичка нестабилност. Токму стратегијата на осиромашување на информациите стана едно од најефикасните средства на руската хибридна војна денес.
Информативните напади врз Франција се директно поврзани со стратешката цел на Кремљ – слабеење на меѓународната поддршка за Украина. Колку повеќе политички кризи, меѓусебна недоверба и внатрешни конфликти има во земјите од Европската Унија, толку потешко ќе им биде на европските влади да одржат единство во однос на политиката на санкции, воената помош и долгорочната поддршка за Украина. На овој начин, дезинформациите стануваат фронт на специјална војна против цела Европа. Активната употреба на генеративна вештачка интелигенција од страна на Русија претставува посебна опасност. Современите технологии овозможуваат многу побрзо креирање убедлива длабока лажна содржина, ги прошируваат информациските операции и го отежнуваат нивното навремено откривање. Во наредните години, примената на вештачката интелигенција би можела да стане едно од главните средства за странско мешање во изборните процеси на европските земји.
Руските информативни операции веќе претставуваат закана не само за поединечните земји, туку и за безбедноста на Европа како целина. Затоа сузбивањето на ваквите кампањи бара колективен одговор. Франција, земјите од Европската Унија и НАТО треба значително да ја подобрат размената на разузнавачки податоци, да го координираат брзото откривање на информативни операции, да ја продлабочат соработката со дигиталните платформи и да развијат заеднички механизми за одговор на странско мешање во изборните процеси. Само сеопфатен и координиран пристап може значително да ја намали ефикасноста на руските хибридни операции и да обезбеди соодветна заштита на демократските институции.
Паралелно, Москва започна обемна кампања за дезинформации во Германија, користејќи ги своите бот-мрежи за да ги дискредитира водечките германски политичари и да ги поддржи политичките сили кои се поволни за Кремљ. Според информациите од медиумите, кои се однесуваат на истрагата за проектот Antibot4Navalny, лажни информации за германските политичари систематски се шират во германското говорно подрачје на социјалните мрежи од крајот на јуни. Трагите од оваа информативна кампања водат до Русија.
Според наодите на истражувачите, руските бот-мрежи првенствено се обидуваат да влијаат врз расположението на гласачите во источните федерални држави на Германија, обезбедувајќи поддршка на политичките сили кои се критични кон санкциите против Русија и воената помош за Украина. Прво на сите, станува збор за крајно десничарската партија „Алтернатива за Германија“ (AfD) и левичарско-популистичката „Сара Вагенкнехт Алијанса“ (BSW).
Само во текот на последниот месец, новинарите идентификуваа најмалку 135 фалсификувани кратки видеа стилизирани како содржина од водечките германски медиуми – FAZ, Süddeutsche Zeitung, Die Zeit, ARD, ZDF и Deutsche Welle. Покрај тоа, беа снимени најмалку 18 изменети слики што имитираат насловни страници на реномирани весници. Темите на лажната содржина се движеа од обвинувања за педофилија до наводна корупција и нелегални деловни активности. Главните дистрибутивни канали беа социјалните мрежи X, Bluesky и TikTok.
Според проценките на истражувачите, кампањата ја координира мрежата на ботови „Матрјошка“ поврзана со Кремљ, која е специјализирана за организирање на информативни операции од големи размери. Неговите активности се насочени кон влијание врз јавното мислење пред регионалните избори во сојузните покраини Саксонија-Анхалт и Мекленбург-Западна Померанија, локалните избори во Долна Саксонија и изборите за Претставничкиот дом во Берлин.
Според проценките на некои западни истражувачи, Русија годишно троши околу 1,3 милијарди евра за информативни и пропагандни операции во странство, додека буџетот на Европската Унија за програми за подобрување на медиумската писменост и отпорност на дезинформации во 2025 година изнесуваше само 5 милиони евра. Таквата разлика во ресурсите создава дополнителни предизвици за европскиот систем за безбедност на информациите.
Кремљ сè повеќе го гледа информацискиот простор на Европската Унија како посебен театар на хибридна војна против Западот. Активирањето на мрежата „Матрјошка“ во Германија го покажува напорот на Москва систематски да влијае врз јавното мислење, да ја поткопа довербата во демократските институции и да создаде поволни услови за зајакнување на политичката поларизација. Користејќи лажни видеа, фалсификувани материјали од реномирани медиуми, лажни социолошки истражувања и манипулативно цитирање на политичари, Кремљ се стреми не само да ги шири сопствените наративи, туку и да го доведе во прашање кредибилитетот на секоја информација што доаѓа од независни извори.
Посебно внимание на Русија е насочено кон источните федерални држави на Германија, каде што постојните социоекономски проблеми и регионалните разлики се користат за продлабочување на социјалната поларизација. Со манипулирање со критичкиот став на некои гласачи кон западните институции, Москва се стреми да ги продлабочи внатрешните поделби и да го ослаби политичкото единство на земјата.
Во исто време, информативните операции на Кремљ создаваат поволни услови за зајакнување на политичките сили кои претставуваат проруски или евроскептични позиции. Реториката на AfD и BSW во врска со војната против Украина, политиката на санкции, воената помош на Киев и улогата на НАТО во голема мера се совпаѓа со клучните тези на руската државна пропаганда. Со дискредитирање на демократските центристички партии и поддршка на антисистемските политички сили, Кремљ се стреми да создаде политичка средина погодна за преиспитување на надворешнополитичкиот курс на Германија.
Стратешката цел на Москва останува непроменета – преку информатичко влијание и внатрешна политичка дестабилизација да се постигне намалување или суспензија на финансиската, хуманитарната и воената поддршка за Украина. Кремљ го смета слабеењето на Германија како водечка економска и политичка сила на Европската Унија за важен предуслов за промена на рамнотежата на моќта на европскиот континент и враќање на сопственото геополитичко влијание.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
