Дигиталното евро веќе не е далечна идеја, туку проект што Европската централна банка го подготвува како нов начин на плаќање во еврозоната. Тоа би било дигитална форма на официјалното евро, издадена од централна банка, а граѓаните би го користеле преку телефон, картичка или дигитален паричник. ЕЦБ планира да биде подготвена за можно прво издавање во 2029 година, доколку европската законска рамка биде усвоена во 2026 година.
Тоа значи дека еврото ќе добие своја дигитална верзија за секојдневна употреба. Со него би можело да се плаќа во продавници, на интернет и директно меѓу граѓани, а дел од плаќањата би можеле да се вршат и без интернет. Дигиталното евро нема да биде криптовалута, туку јавни пари во дигитална форма.
Причината за оваа промена е јасна. Начинот на плаќање во Европа брзо се менува. Во еврозоната, готовината сè уште е најчест начин на плаќање на физички продажни места, но нејзиниот удел паднал од 79 проценти во 2016 година на 52 проценти во 2024 година. Во истиот период картичките пораснале на 39 проценти, а мобилните плаќања достигнале 6 проценти и речиси се удвоиле во споредба со 2022 година.
Истата насока се гледа и во Македонија. Според Народната банка, во 2024 година во земјата биле извршени 235 милиони безготовински платежни трансакции, во вредност од 7.167 милијарди денари. Во 2025 година бројката се зголемила на 249 милиони трансакции, со вредност од 9.719 милијарди денари. Тоа покажува дека и македонските граѓани и фирми сè побрзо се движат од готовина кон дигитални плаќања.
За Македонија, дигиталното евро нема веднаш да значи плаќање со него во секој маркет. Денарот останува домашна валута, а дигиталното евро би било врзано за еврозоната. Но влијанието може да се почувствува преку банките, фирмите, фриленсерите, иселениците и сите што праќаат или примаат пари од Европа.
Тука влегува и СЕПА. Македонија од март 2025 година е дел од географскиот опфат на единствената област за плаќања во евра. Тоа ја приближува земјата до европскиот платежен систем и отвора простор за побрзи и поевтини трансфери во евра.
Ако дигиталното евро стане дел од тој систем, притисокот врз македонските банки ќе биде поголем. Граѓаните ќе очекуваат побрзи трансакции, пониски провизии и поедноставни апликации. Фирмите ќе бараат полесно плаќање со европски партнери. Трговците ќе мора да следат што користат клиентите од ЕУ, особено во туризам, онлајн продажба и услуги.
Според експерт за платежни системи со кого разговаравме, дигиталното евро може да донесе побрзи и поевтини плаќања, но истовремено отвора и неколку чувствителни прашања.
„Најголемиот предизвик ќе биде довербата на граѓаните. Дел од јавноста ќе се прашува дали дигиталните плаќања значат поголема контрола и помала приватност. Дополнителен проблем ќе биде приспособувањето на постарите лица, малите трговци и средините каде дигиталната инфраструктура не е доволно развиена. Банките ќе мора да вложат во технологија и безбедност, а регулаторите ќе треба внимателно да следат дигиталното евро да не создаде дополнителен притисок врз денарот“, вели експертот.
Тој додава дека вистинското прашање за Македонија не е само дали граѓаните еден ден ќе плаќаат со дигитално евро, туку дали домашниот финансиски систем ќе биде подготвен за европски пазар во кој парите сè помалку се хартија, а сè повеќе дигитална услуга.
