Погледнете го товарниот џин што Кина го развива како можен пресврт во иднината на поморскиот транспорт: нуклеарен контејнерски брод на ториумски погон, со реактор од стопена сол, замислен да плови со години без класично дополнување гориво и да ја отвори вратата за нова трка во „чистото“ глобално бродарство.
Станува збор за концепт, а не за брод што веќе редовно плови по светските рути. Кинескиот проект го развива Jiangnan Shipyard, дел од државната China State Shipbuilding Corporation, а во меѓународните извештаи се опишува како еден од најамбициозните обиди нуклеарната енергија да се врати во комерцијалната пловидба, овојпат не преку класичен ураниумски реактор, туку преку ториумска технологија.
Најголемото внимание го привлекува погонскиот систем. Според објавените технички детали, бродот би користел ториумски реактор од стопена сол со топлинска моќност од околу 200 мегавати, слично ниво на моќност со реакторите што се користат во најнапредните американски нуклеарни подморници од класата „Сивулф“.
Предноста на ваквиот систем е во тоа што бродот не би зависел од класични резервоари за гориво и чести дополнувања. Наместо тоа, реакторската единица би работела долги периоди, а според дел од извештаите, модулот би се заменувал по околу една деценија, наместо да се дополнува на традиционален начин. Тоа е причината зошто проектот се претставува како брод што може да плови цела деценија без класично полнење гориво.
Кинеските планови имаат и поголема верзија. Концептот KUN-24AP, претставен на Marintec China во Шангај, е замислен како ултраголем контејнерски брод со капацитет до 24.000 TEU, односно стандардни контејнерски единици. За него беше објавено дека добил принципелно одобрение од класификациската куќа DNV, што не значи дозвола за веднаш да плови, туку потврда дека концептот вреди да се развива понатаму.
Овој детал е важен затоа што насловите за „најголем товарен брод во светот“ лесно можат да звучат како да станува збор за завршен брод што веќе е пуштен во употреба. Реалноста е повнимателна: Кина претставува и развива дизајни за нуклеарни товарни бродови што би можеле да станат меѓу најголемите и најмоќните во својата класа, но пред нив стојат години технички, регулаторни и безбедносни проверки.
Ако проектот успее, последиците би биле огромни. Денешната глобална трговија зависи од илјадници бродови што трошат мазут, дизел или нови алтернативни горива, а поморскиот транспорт останува значаен извор на емисии. Нуклеарен товарен брод со долг автономен погон би можел да ја намали зависноста од фосилни горива и да овозможи подолги рути без запирање за гориво.
Но токму нуклеарниот дел ја отвора најголемата дилема. Комерцијален брод со реактор не е само инженерски проект, туку и прашање на осигурување, пристанишни правила, меѓународно право, безбедносен надзор, екипаж, можни несреќи и јавна доверба. Не секое пристаниште би било подготвено да прими ваков брод, а секој инцидент би имал многу поголема политичка тежина од обичен технички дефект.
Ториумот се претставува како потенцијално побезбедна и поефикасна алтернатива од класичните нуклеарни горива, но технологијата на реактори од стопена сол сè уште не е масовно комерцијализирана. Кина напредува со сопствената програма за ториумски реактори, но преминот од експериментална и демонстрациска технологија кон голем брод што треба да работи во реални океански услови е огромен чекор.
Затоа овој товарен џин треба да се гледа и како технолошка амбиција и како геополитичка порака. Кина не сака само да гради повеќе бродови, туку да ја контролира следната генерација на поморска енергија, во време кога светот бара начин да ја намали зависноста од јаглеродни горива, а трговските рути стануваат сè поважни за економската и воената моќ.
Ако денешните контејнерски бродови ја носат глобализацијата, ваквите нуклеарни бродови би можеле да ја носат нејзината следна фаза: подолги патувања, помалку емисии, помалку зависност од гориво и многу поголем технолошки ризик. Прашањето повеќе не е само колку товар може да понесе еден брод, туку кој ќе ја контролира енергијата што ќе го движи светот преку океаните.
